|
Cumhurbaşkanlarımız
Cumhurbaskanı'nın görev
ve yetkileri
Teşkilat
|
Cumhurbaskani'nin görev
ve yetkileri Türkiye Cumhuriyeti Anayasasi'nin 101, 102, 103, 104, 105, ve
106. maddelerinde belirtilmistir.
A. Nitelikleri ve Tarafsızlığı (Madde 101)
Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kırk yaşını doldurmuş ve
yüksek öğrenim yapmış kendi üyeleri veya bu niteliklere ve milletvekili
seçilme yeterliğine sahip Türk Vatandaşları arasından yedi yıllık bir süre
için seçilir.
Cumhurbaşkanlığına Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri dışından aday
gösterilebilmesi, Meclis üye tamsayısının en az beşte birinin yazılı
önerisiyle mümkündür.
Bir kimse, iki defa Cumhurbaşkanı seçilemez. Cumhurbaşkanı seçilenin, varsa
partisi ile ilişiği kesilir ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği sona
erer.
B. Seçimi (Madde 102)
Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının üçte iki
çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. Türkiye Büyük Millet Meclisi toplantı
halinde değilse hemen toplantıya çağrılır. Cumhurbaşkanı'nın görev süresinin
dolmasından otuz gün önce ya da Cumhurbaşkanlığı makamının boşalmasından on
gün sonra Cumhurbaşkanlığı seçimine başlanır ve seçime başlama gününden
başlayarak otuz gün içinde sonuçlandırılır. Bu sürenin ilk on günü içinde
adayların Meclis Başkanlık Divanı'na bildirilmesi ve kalan yirmi gün içinde
de seçimin tamamlanması gerekir. En az üçer gün ara ile yapılacak
oylamaların ilk ikisinde üye tamsayısının üçte iki çoğunluk oyu sağlanamazsa
üçüncü oylamaya geçilir. Üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğunu
sağlayan aday Cumhurbaşkanı seçilmiş olur. bu oylamada üye tamsayısının salt
çoğunluğu sağlanamadığı takdirde üçüncü oylamada en çok oy almış bulunan iki
aday arasında dördüncü oylama yapılır. Bu oylamada da üye tam sayısının salt
çoğunluğu ile Cumhurbaşkanı seçilemediği takdirde derhal Türkiye Büyük
Millet Meclisi seçimleri yenilenir. Seçilen yeni Cumhurbaşkanı göreve
başlayıncaya kadar görev süresi dolan Cumhurbaşkanı'nın görevi devam eder.
C. Andiçmesi (Madde 103)
Cumhurbaşkanı, görevine başlarken Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde
aşağıdaki şekilde andiçer :
"Cumhurbaşkanı sıfatıyla, Devletin varlığı ve bağımsızlığını, vatanın ve
Milletin bölünmez bütünlüğünü, Milletin kayıtsız ve şartsız egemenliğini
koruyacağıma, Anayasaya, hukukun üstünlüğüne, demokrasiye, Atatürk ilke ve
inkılaplarına ve laik Cumhuriyet ilkesine bağlı kalacağıma, Milletin huzur
ve refahı, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde herkesin insan
haklarından ve temel hürriyetlerinden yararlanması ülküsünden
ayrılmayacağıma, Türkiye Cumhuriyetinin şan ve şerefini korumak, yüceltmek
ve üzerime aldığım görevi tarafsızlıkla yerine getirmek için bütün gücümle
çalışacağıma büyük Türk Milleti ve tarih huzurunda, namusum ve şerefim
üzerine andiçerim."
D. Görev ve Yetkileri (Madde 104)
Cumhurbaşkanı Devletin başıdır. Bu sıfatla Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk
Milleti'nin birliğini temsil eder; Anayasa'nın uygulanmasını, Devlet
organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını gözetir.
Bu amaçlarla Anayasa'nın ilgili maddelerinde gösterilen koşullara uyarak
yapacağı görev ve kullanacağı yetkiler şunlardır:
a) Yasama ile ilgili olanlar :
* Gerekli gördüğü takdirde, yasama yılının ilk günü Türkiye Büyük Millet
Meclisi'nde açılış konuşmasını yapmak, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni
gerektiğinde toplantıya çağırmak,
* Yasaları yayımlamak,
* Yasaları yeniden görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne geri
göndermek,
* Anayasa değişikliklerine ilişkin yasaları gerekli gördüğü takdirde
halkoyuna sunmak,
* Yasaların, kanun hükmündeki kararnamelerin,Türkiye Büyük Millet Meclisi
İçtüzüğü'nün, tümünün ya da belirli kurallarının Anayasa'ya biçim ya da esas
yönünden aykırı oldukları gerekçesi ile Anayasa Mahkemesi'nde iptal davası
açmak,
* Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin yenilenmesine karar vermek,
b) Yürütme alanına ilişkin olanlar :
* Başbakanı atamak ve istifasını kabul etmek,
* Başbakanın önerisi üzerine Bakanları atamak ve görevlerine son vermek,
* Gerekli gördüğünde Bakanlar Kurulu'na Başkanlık etmek ya da Bakanlar
Kurulu'nu Başkanlığı altında toplantıya çağırmak,
* Yabancı devletlere Türk Devleti'nin temsilcilerini göndermek, Türkiye
Cumhuriyeti'ne gönderilecek yabancı devlet temsilcilerini kabul etmek,
* Uluslararası andlaşmaları onaylamak ve yayımlamak,
* Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Türk Silahlı Kuvvetleri'nin
Başkomutanlığını temsil etmek,
* Türk Silahlı Kuvvetleri'nin kullanılmasına karar vermek,
* Genelkurmay Başkanı'nı atamak,
* Milli Güvenlik Kurulu'nu toplantıya çağırmak,
* Milli Güvenlik Kurulu'na Başkanlık etmek,
* Başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu kararıyla sıkıyönetim ya da
olağanüstü hal ilan etmek ve kanun hükmünde kararname çıkarmak,
* Kararnameleri imzalamak,
* Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebi ile belirli kişilerin
cezalarını hafifletmek ya da kaldırmak,
* Devlet Denetleme Kurulu'nun üyelerini ve Başkanını atamak,
* Devlet Denetleme Kurulu'na inceleme, araştırma ve denetleme yaptırmak,
* Yükseköğretim Kurulu üyelerini seçmek,
* Üniversite rektörlerini seçmek,
c) Yargı ile ilgili olanlar:
Anayasa Mahkemesi üyelerini, Danıştay üyelerinin dörtte birini, Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekilini, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi üyelerini, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyelerini
seçmek.
Cumhurbaşkanı, ayrıca Anayasada ve kanunlarda verilen seçme ve atama
görevleri ile diğer görevleri yerine getirir ve yetkileri kullanır.
E. Sorumluluk ve sorumsuzluk hali (Madde 105)
Cumhurbaşkanı'nın, Anayasa ve diğer yasalarda Başbakan ve ilgili bakanın
imzalarına gerek olmaksızın tek başına yapabileceği belirtilen işlemleri
dışındaki bütün kararları, Başbakan ve ilgili bakanlarca imzalanır. Bu
kararlardan Başbakan ve ilgili bakan sorumludur. Cumhurbaşkanı'nın resen
imzaladığı kararlar ve emirler aleyhine Anayasa Mahkemesi dahil, yargı
mercilerine başvurulamaz.
Cumhurbaşkanı, vatana ihanetten dolayı, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye
tamsayısının en az üçte birinin önerisi üzerine, üye tamsayısının en az
dörtte üçünün vereceği kararla suçlandırılır.
F. Cumhurbaşkanına Vekillik Etme (Madde 106)
Cumhurbaşkanı'nın hastalık ve yurt dışına çıkma gibi nedenlerle geçici
olarak görevinden ayrılması durumlarında, görevine dönmesine kadar; ölüm,
çekilme ya da başka bir nedenle Cumhurbaşkanlığı makamının boşalması
durumunda da yenisi seçilinceye kadar, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı
Cumhurbaşkanlığı'na vekillik eder ve Cumhurbaşkanı'na ilişkin yetkileri
kullanır.
www.sorfrehberi.com
katkılarıyla
|
